Republika Południowej Afryki

	Republika Południowej Afryki; Republiek van Suid-Afrika; Republic of South Africa
Flaga Republiki Południowej Afryki	Godło Republiki Południowej Afryki
	Dewiza: (ǀXam) !ke e: /xarra //ke; (Jedność w rozmaitości)
	Hymn: Nkosi Sikelel iAfrica / Die Stem van Suid Afrika
Język urzędowy	afrikaans, angielski, kosa, ndebele, pedi, soto, suazi, tsonga, tswana, venda, zulu
Stolica	Pretoria[1]
Ustrój polityczny	republika
Głowa państwa	prezydent Kgalema Motlanthe
Szef rządu	prezydent Kgalema Motlanthe
Powierzchnia; • całkowita; • wody śródlądowe	24. na świecie; 1 219 912 km²; 0%
Liczba ludności (2008); • całkowita ; • gęstość zaludnienia	28. na świecie; 43 786 000[2]▼; 36 osób/km²
Jednostka monetarna	rand (ZAR)
Niepodległość	od Wielkiej Brytanii; 1 maja 1910
Religia dominująca	protestantyzm
Strefa czasowa	UTC +2
Kod ISO 3166	ZA
Domena internetowa	.za
Kod samochodowy	ZA
Kod telefoniczny	+27
	1 Są też dwie inne stolice nieoficjalne: Kapsztad stolicą legislacyjną, a Bloemfontein sądowniczą; 2 Dane szacunkowe na lipiec 2008 roku, podane za CIA The World Factbook (źródło:CIA) (en)

Z Wikipedii

Brak wersji przejrzanej

Skocz do: nawigacji, szukaj

Republika Południowej Afryki (ang. Republic of South Africa) – państwo na południowym krańcu Afryki.

Jego początki to dwie burskie republiki: Transwal i Orania. Burowie byli potomkami osadników holenderskich przybyłych tu w XVII wieku. Pod koniec XIX wieku wybuchły dwie wojny burskie z Wielką Brytanią. Do roku 1994 w RPA obowiązywał rasistowski system społeczny (apartheid). Postacią symbolizującą walkę z państwem prześladującym czarnych obywateli był Nelson Mandela. Za swój wkład w demokratyczne przemiany Mandela otrzymał w roku 1993 pokojową Nagrodę Nobla. Jednak od czasu przejęcia władzy przez czarnych, gwałtownie pogorszyła się sytuacja gospodarcza i wewnętrzna kraju, a dyskryminowani bywają teraz jego biali mieszkańcy. Mimo tego, RPA pozostaje najbogatszym państwem na kontynencie. Na terenie tego kraju odbędą się w 2010 roku Mistrzostwa świata w piłce nożnej mężczyzn.

[edytuj] Historia

Zobacz więcej w osobnym artykule: Historia Republiki Południowej Afryki.

W roku 1487 Portugalczyk Bartolomeu Dias odkrył Przylądek Burz (obecnie Przylądek Dobrej Nadziei). Pierwotnie tereny obecnej Republiki Południowej Afryki były zamieszkane przez plemiona Buszmenów i Hotentotów, w XVI wieku zostali oni wyparci przez ludy Bantu.

Afryka Południowa w 1885

Europejska kolonizacja rozpoczęła się w roku 1652. Wtedy to Jan van Riebeeck z holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej z garstką osadników założył Kapsztad. Początkowo była to baza zaopatrzeniowa dla statków niderlandzkich w drodze do Azji. Wkrótce doszło do wojen wzrastającej kolonii osadników (Burów) z tubylczymi plemionami afrykańskimi.

Na wschód od Kapsztadu powstało w roku 1785 pierwsze osiedle brytyjskie Port Elisabeth. Po kongresie wiedeńskim Wielkiej Brytanii przypadł w udziale Kraj Przylądkowy, który zaanektowała.

Pod koniec XIX wieku, wskutek osadniczej presji Anglii na Burów, wybuchły dwie wojny burskie.

[edytuj] Ustrój polityczny

Republika Południowej Afryki jest państwem unitarnym podzielonym na 9 prowincji, o demokratyczno-parlamentarnej formie rządów. Oficjalnie w tej republice funkcjonuje 11 języków urzędowych. Głową tego południowoafrykańskiego państwa jest prezydent, obecnie Kgalema Motlanthe, jest on również szefem rządu.

Oprócz prezydenta w skład gabinetu wchodzi wiceprezydent i ministrowie, powoływani przez prezydenta spośród członków Zgromadzenia Narodowego. Konstytucja przewiduje powołanie tylko dwóch ministrów niebędących parlamentarzystami.

Prezydent powoływany jest w wyborach pośrednich spośród członków Zgromadzenia Narodowego przez połączone izby parlamentu: niższej (Zgromadzenia Narodowego) oraz wyższej (Narodowej Rady Prowincji). Izbę niższą powołuje się w wyborach powszechnych w okręgach wielomandatowych i zasadą proporcjonalności. Izbę wyższą – Narodową Radę Prowincji – powołują lokalne parlamenty każdej z 9 prowincji (po 10 deputowanych z każdej prowincji). Izba niższa liczy 400 deputowanych, a wyższa 90. Każda z 9 prowincji posiada swój lokalny parlament i swój rząd.

[edytuj] Podział administracyjny

Zobacz więcej w osobnym artykule: Podział administracyjny Republiki Południowej Afryki.

[edytuj] Geografia

Kraj ten jest najdalej na południe wysuniętym państwem w Afryce, z trzech stron otoczonym przez ocean, linia brzegowa ma ponad 2.500 km. Republika Południowej Afryki ma powierzchnię 1.219.912 km2, czyli czterokrotnie większą od Polski. Większą cześć kraju zajmuje rozległy płaskowyż Highveld, o wysokości od 900 do 2.000 metrów. Od strony wschodniej i południowej kończy się on ostrą krawędzią opadającą w stronę Oceanu Indyjskiego. Wyżynne ukształtowanie terenu przyczyniło się do powstania wielu okazałych jaskiń.

Głębokie doliny rzek dzielą kraj na kilka grup górskich najwyższe z nich to Góry Smocze ciągnące się z północnego wschodu przez enklawę Lesotho w kierunku południowo wschodnim. Najwyższym punktem tego pasma jest góra Thabana Ntlenyana osiągająca wysokość 3.482 m.n.p.m.

Na Północno zachodnich obszarach kraju rozciąga się pustynia Kalahari. Na "Przylądek Igielny" (port. agulhas = igły), najdalej na południe wysuniętym obszarze Afryki spotykają się dwa Oceany, Atlantyk i Ocean Indyjski.

Większości rzek w Republice znajdują swe źródła w Górach Smoczych i płyną głównie na wschód w kierunku Oceanu Indyjskiego. Najdłuższą z nich, jest rzeka Oranje, o długości 1.860 km.

[edytuj] Klimat

Rozmieszczenie stref klimatycznych w RPA

Południowa Afryka posiada kilka stref klimatycznych. Od suchego pustynnego przy granicy z Namibią do klimatu podzwrotnikowego w południowo-wschodnim obszarze kraju. W większej części kraju klimat jest przeważnie słoneczny i suchy. Śnieg w zimie pada zazwyczaj tylko wysoko w górach. Istnieją trzy czynniki, które decydują o różnicach klimatycznych w poszczególnych częściach RPA: prądy morskie, szerokość geograficzna i wysokość nad poziomem morza.

Klimat Atlantyckiego wybrzeża zachodniego jest przez zimny Prąd Benguelski z Antarktydy chłodniejszy i bardziej suchy. Prąd Mozambicki natomiast zapewnia na wybrzeżu wschodnim raczej wilgotny klimat subtropikalny.

Położenie RPA na półkuli południowej powoduje, że pory roku są przeciwne niż w Europie. Między czerwcem i sierpniem, w Górach Smoczych, na wyżynie Highveld i w Johannesburgu (położonym na wysokości 1753 m n.p.m.) nierzadko leży śnieg. W lecie temperatury w Kapsztadzie (15 m n.p.m.) oscylują w granicach 30°C, w zimie natomiast przeważają chłodne dni z częstym deszczem.

[edytuj] Demografia

74,4% obywateli RPA jest pochodzenia afrykańskiego, 14,3% europejskiego (w tym Afrykanerzy), 8,8% to ludność etnicznie mieszana (tzw. Kolorowi), zaś 2,5% jest pochodzenia azjatyckiego, głównie indyjskiego. Wśród populacji pochodzenia afrykańskiego utrzymuje się 20% stopa bezrobocia. Przyrost naturalny jest ujemny (-0,40%). Szacuje się, że z ponad 43 milionowej populacji RPA około 5,5 miliona ludzi jest zarażonych wirusem HIV.

[edytuj] Języki

Od momentu zakończenia apartheidu w Republice Południowej Afryki obowiązuje jedenaście języków urzędowych: język angielski, język afrikaans, isiZulu, Siswati, isiNdebele, Sesotho, pedi, Xitsonga, Setswana, Tshivenda i isiXhosa. RPA obok Indii posiada najwięcej języków urzędowych na świecie. Szacuje się, że około 0,7% czarnej i 59,1% białej populacji posługuje się na co dzień językiem afrikaans. Językiem angielskim, natomiast jako ojczystym posługuje się około 0,5% czarnej i 39,3 % białej populacji. Języki z grupy bantu używane przez czarną ludność przedstawiają się następująco: około 2,0 % isiNdebele, 22,3 % isiXhosa, 30,1 % isiZulu, 11,9 % pedi, 10,0 % Sesotho, 10,3 % Setswana, 3,4 % Siswati, 2,9 % Tshivenda a 5,6 % Xitsonga. Jedynie około 0,3% czarnej ludności nie posługuje się na co dzień jednym z jedenastu języków urzędowych. Część (1,1%) białych mieszkańców porozumiewa się w innych językach indoeuropejskich t.j: po portugalsku, niemiecku czy grecku. W dalszym ciągu niektórzy mieszkańcy RPA o pochodzeniu południowo azjatyckim władają na co dzień językiem gudźarati lub tamilskim. Język angielski jest szeroko rozumiany przez mieszkańców i służy do komunikacji pomiędzy różnymi grupami etnicznymi.

[edytuj] Flora i Fauna

Na terenie Republiki Południowej Afryki występuje ponad 20.000 gatunków roślin, co stanowi około 15% wszystkich poznanych roślin na świecie. Wiele spośród nich to gatunki endemicznie, które najczęściej występują w Państwie przylądkowym (Capensis). Na niewielkim obszarze, w Prowincji Przylądkowej Zachodniej, występuje roślinność twardolistna - krzewiaste zarośla określa się tu jako fynbos.

W RPA jest stosunkowo mało lasów w przeciwieństwie do obszarów krzaczastych i sawann, porośniętych akacjami a także pojedynczymi baobabami Pierwotnie istniejący las, został prawie w całości przetrzebiony przez kolonistów europejskich niedługo po ich przybyciu, pozostałości można jeszcze zastać w parku Auckland Nature Reserve. Obecnie istniejące lasy RPA składają się głównie z eukaliptusów i sosen. Na pustyni Kalahari występują sukulenty takie jak aloes czy Euphorbia

W RPA można spotkać pierwszą trójkę największych ssaków, czyli słoń afrykański, nosorożec biały i hipopotam, jak również najwyższego czyli żyrafę. Najszybszego czyli geparda, najmniejszego ssaka na świecie czyli ryjówkę malutką. Największymi i najniebezpieczniejszymi ssakami lądowymi są nosorożec czarny, bawół afrykański, słoń, lampart i lew. Z mniejszych zwierząt wymienić należy rohatyńca boreańskiego, bawolika białodziobego, ryjoskoczka, żółwia lamparciego i mrówkolwa. Wśród ponad 800 gatunków ptaków w RPA znajduje się największy czyli struś i najcięższy latający czyli drop olbrzymi. Oprócz tego można zobaczyć nektarniki i flamingi. Wikłacze budują gigantyczne, podobne do miast kolonie a sokolnik czerwonooki jest najmniejszym ptakiem drapieżnym na świecie. U południowych wybrzeży kraju, głównie w rejonie Przylądka Dobrej Nadziei naliczono około 170.000 dzikich pingwinów będących pod ścisłą ochroną.

[edytuj] Gospodarka

Zobacz więcej w osobnym artykule: Gospodarka Republiki Południowej Afryki.

Republika Południowej Afryki od lat 70 pozostaje na progu kraju uprzemysłowionego, obecnie jest to najlepiej rozwinięty kraj kontynentu afrykańskiego. Na terenie RPA znajduje się wiele bogactw naturalnych, a także dobre żyzne gleby. Klimat również sprzyja rozwojowi rolnictwa. Przemysł wydobywczy RPA opiera się na wydobyciu złota (40% światowych zasobów) i diamentów jubilerskich i przemysłowych gdzie stanowią one połowę światowych zasobów oraz węgla kamiennego (80% zasobów Afryki). Rolnictwo RPA produkuje więcej żywności niż konsumują mieszkańcy tego kraju. Nadwyżki są eksportowane. Użytki rolne i zielone stanowią ponad 75% kraju. Hodowla obejmuje: konie, owce, trzodę chlewną. U wybrzeży RPA znajdują się bogate łowiska wykorzystywane przez rozwiniętą flotę rybacką.

Państwa z najwyższym PKB w Afryce, według danych banku światowego z 2006 roku.

Państwo	Produkt krajowy brutto
Republika Południowej Afryki	255,0 miliardów dolarów
Algieria	114,7 miliardów dolarów
Nigeria	114,7 miliardów dolarów
Egipt	107,5 miliardów dolarów
Źródło: Bank Światowy^[1]

[edytuj] Kultura

Dzisiejsza Republika Południowej Afryki jest krajem wielokulturowym w którym zwyczaje i normy społeczne różnią się w zależności od regionu i struktury społecznej.