Z Wikipedii

Lawa karbonatytowa wulkanu Ol Doinyo Lengai

Karbonatyty - skały magmowe, najczęściej głębinowe (hipabysalne, lub subwulkaniczne), rzadziej wylewne i ultrazasadowe. Nazwa pochodzi od składu mineralnego, który jest w ponad 50% reprezentowany przez węglany. Są one bardzo często mieszaniną węglanów. Jeśli są zbudowane z kalcytu i dolomitu, to uzyskują nazwy w zależności od stosunku objętościowego obydwu składników. Występowanie krzemianów określa się przez dodanie do nazwy skały określonych przymiotników np. egirynowo-kalcytowy karbonatyt.

Skały magmowe zawierające ok. 10-50% węglanów (np. kalcytu) nazywa się kalcytowymi ijolitami, jeśli zawartość minerału węglanowego mieści się w granicy do 10% określa się je np. jako kalcytonośne.

[edytuj] Skład mineralny

Głównie kalcyt i dolomit. Skała może być monomineralna, lub proporcje tych dwóch składników mogą być 50/50. Ponadto występują: syderyt, ankeryt, baryt, fluoryt, ilmenit, magnetyt, tytanit, hematyt, piryt, chalkopiryt, oliwiny, perowskit, apatyt, kwarc, nefelin, pirochlor, wermikulit, flogopit, egiryn, diopsyd, silimanit, niobit, monacyt... Stwierdzono ponad 200 różnych minerałów.

[edytuj] Cechy zewnętrzne

Są utworami jasnymi, białymi, kremowymi, żółtawymi.

[edytuj] Budowa wewnętrzna

Karbonatyty maja przeważnie strukturę ziarnistą (od drobno do gruboziarnistej), oraz odznaczają się zbitą, masywna, rzadziej kawerniastą teksturą, często wykazują ślady zbrekcjonowania.

[edytuj] Geneza

Powstają ze stopu magmowego, często intrudują w postaci żył (dajki), intruzji kolistych, oraz w potokach lawowych w Tanzanii - wulkan Ol Doinyo Lengai.

[edytuj] Odmiany

• kalcytowe karbonatyty - gruboziarnisty sōwit i średnioziarnisty alwikit
• dolomitowe karbonatyty - beforsyt
• ferrokarbonatyty - obfitujące w węglany zawierające żelazo np. ankeryt lub syderyt
• natrokarbonatyty - obfitujące w węglany sodowo-potasowo-wapniowe np. eitelit Na₂Ca[CO₃]₂
• apatytowe karbonatyty
• egirynowo-kalcytowe karbonatyty

[edytuj] Występowanie

Występują w formie pni magmowych, dajek, tufów karbonatytowych. Rozmiary dajek mieszczą się od kliku centymetrów do klikunastu metrów. Największe ciało karbonatytowe ma 700 x 200 metrów, występuje w południowej Kalifornii (kompleks Mountain Pass)

W świecie: Szwecja - Alnō; Norwegia - Fen Telemark; Kanada - Oka; USA - Magnet Cove w Arkansas, Mountain Pass, Iron Hill w Kolorado; Rosja - półwysep Kola, okolice Bajkału; Mongolia - Gobi; Algieria - góry Hoggar; Tanzania - wulkan Ol Doinyo Lengai.

W Polsce: Związane są z intruzją syenitowo-piroksenową Tajno, przecinającą prekambryjskie podłoże krystaliczne na północ od Białegostoku. Żyły dochodzą do 10 centymetrów.

[edytuj] Zastosowanie

Stanowią źródło pozyskiwania ważnych pierwiastków takich jak: niob, cer, tantal, lantan, tor, skand, itr, fosfor, tytan, cyrkon, miedź, żelazo, glin, nikiel, fluor, bar i sód.

[edytuj] Zobacz też

• Skały magmowe
• Intruzja

[edytuj] Literatura uzupełniająca

• Majerowicz A., Wierzchołowski B. - Petrologia skał magmowych, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa 1990r.
• Ryka W., Maliszewska A. - Słownik Petrograficzny, Wyd. Geol., Warszawa, 1991 (wyd. II popr. i uzup.)
• Bolweski A., Parachoniak W. - Petrografia, Wyd. Geol, Warszawa