Jaguar
| Jaguar | |
 |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | strunowce |
| Podtyp | kręgowce |
| Gromada | ssaki |
| Podgromada | ssaki żyworodne |
| Szczep | łożyskowce |
| Rząd | drapieżne |
| Rodzina | kotowate |
| Rodzaj | Panthera |
| Gatunek | jaguar |
| Nazwa systematyczna | |
| Panthera onca[1] | |
| (Linnaeus, 1758) | |
| Synonimy | |
|
|
| Podgatunki | |
|
zobacz opis w tekście |
|
| Kategoria zagrożenia (CzKGZ)[3] | |
 |
|
| Zasięg występowania | |
 |
|
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|
 Hasło jaguar w Wikisłowniku |
|
Jaguar (Panthera onca) – gatunek drapieżnego ssaka z rodziny kotowatych. Jest największym kotem Ameryki i przedstawicielem rodzaju Panthera (ryczących kotów). Trzeci pod względem wielkości kot po tygrysie i lwie, największy i najpotężniejszy kot półkuli zachodniej.
Mimo że nie jest największym kotowatym, jaguar posiada najmocniejszą strukturę szczęk ze wszystkich kotowatych i drugą najpotężniejszą lądowego ssaka. Masa ciała waha się w granicach 90 - 136 kg u samców i 50 - 90 kg dla samic, z dużymi wariacjami wielkości w zależności od podgatunku. Największe okazy udokumentowano na mokrych sawannach, podczas gdy żyjące w bardziej zalesionych regionach jaguary są zazwyczaj mniejsze. Jest bardzo umięśnionym kotem ze stosunkowo krótkimi, masywnymi kończynami i potężnie zbudowaną klatką piersiową. Ten cętkowany kot jest bardzo podobny do lamparta (od lamparta można go łatwo odróżnić po tym, że rozetki jaguara mają w środku czarną plamkę), pomimo mocniejszej budowy ciała jego zachowanie i cechy siedliska są bliższe tygrysowi.
Był czczony przez rdzennych mieszkańców Ameryk, w tym starożytnych Majów i Azteków.
Spis treści |
[edytuj] Zasięg występowania i środowisko
Jaguar zamieszkuje tereny trawiaste i tropikalne lasy Ameryki Południowej i Środkowej, pustynie południowej Ameryki Północnej.
W 2004 roku zaobserwowano jaguary w Arizonie (Stany Zjednoczone). Na tym wielkim obszarze swego rozmieszczenia jaguar tworzy podgatunki, różniące się między sobą ubarwieniem i osiąganymi rozmiarami. Preferuje obszary zasobne w wodę (bagna), podtapiane okresowo lasy (znakomicie pływają) i zarośla krzaczaste nad brzegami rzek.
Na otwartych przestrzeniach i w głębi puszczy występują rzadko - unikają otwartych przestrzeni, ponieważ najlepiej czują się w półmroku panującym w tropikalnej puszczy. Niezwykły wzór sierści doskonale maskuje je wśród plam światła i cienia.
[edytuj] Charakterystyka
| Podstawowe dane[4][5] (samce są większe i cięższe od samic) |
|
|---|---|
| Długość ciała | 1,50-1,85 m |
| Długość ogona | 0,7-0,9 m |
| Masa ciała | 68-136 kg |
| Ciąża | 91-111 dni |
| Dojrzałość płciowa | samice 1-2 lata samce 2-3 lata |
| Liczba młodych w miocie |
1-4 |
| Długość życia | 11-12 lat naturalnym środowisku 28 lat w niewoli |
Najczęściej spotyka się jaguary o sierści czerwonawożółtawej. Brzuch, wewnętrzna powierzchnia nóg, podgardle, broda i podbródek są zazwyczaj białe.
Grzbiet i boki ciała są częściowo upstrzone czarnymi okrągłymi lub podłużnymi plamami, częściowo zaś pokryte większymi od nich plamami i pierścieniami żółtawoczerwonawymi, otoczonymi czarną obwódką (rozetki). Jaguar przypomina bardzo lamparta, od którego jednak jest masywniejszy. Posiada także krótszy masywniejszy ogon.
U wszystkich podgatunków jaguara, mimo wielkiej zmienności ubarwienia, zawsze można znaleźć czarną plamę w kącie pyska i ciemną plamę z białym lub żółtym środkiem na tylnej części ucha. Zdarzają się też jaguary ciemniejsze lub zupełnie czarne (formy melanistyczne).
Głowa duża okrągła, mocno umięśniona, szczęka niezwykle silna z ostrymi zębami, które mogą łamać kark. Zasugerowano, że jaguar ma najpotężniejsze ugryzienie spośród wielkich kotów i drugie ze wszystkich ssaków (po hienie cętkowanej); ta siła szczęk jest adaptacją, która pozwala przekłuwać skorupy żółwia. Komparatystyka siły ugryzienia skorygowanej badaniami ze względu na wielkość ciała umieściła go w rankingu jako najsilniejszego kota, pośród pantery mglistej przed lwem i tygrysem.[6] Niezwykle zręczne i muskularne ciało i silne nogi z pazurami umożliwiają chodzenia po drzewach bez jakichkolwiek przeszkód. Oprócz tego jest również świetnym pływakiem.
[edytuj] Wielkość
Jaguar należy do największych kotowatych, jest trzeci pod względem wielkości po tygrysie i lwie. Średnia długość ciała mieści się w granicach 1,5-1,85 m, licząc od końca pyska do podstawy ogona, ogon ma 0,7-0,9 m. Waga u samców może dochodzić do 136 kg. Opisywano też olbrzymie okazy o długości ciała 2,5 m i wadze 131-151 kg[potrzebne źródło].
[edytuj] Tryb życia
Jaguar preferuje samotniczy tryb życia. W ciągu dnia wyleguje się w jaskiniach lub innych zacisznych miejscach.
Samiec patrolując swoje rozległe terytorium oznacza je moczem, informując inne samce o swojej obecności. W okresie godowym dochodzi do walk pomiędzy samcami.
Jest zwierzęciem aktywnym w nocy. Tak jak wszystkie inne koty ma zdolność doskonałego widzenia w mroku.
[edytuj] Pokarm i strategia polowania
Pożywienie jaguara stanowią zwykle duże ssaki (tapiry, kapibary, pekari), w razie głodu zjada również drobne ssaki i ptaki, atakuje też krokodyle i żółwie. Często jego łupem padają ryby. Jaguar potrafi cicho leżeć nad wodą i szybko wyłowić rybę przednią łapą. Zwierzę niebezpieczne również dla zwierząt hodowlanych, stąd wytępione na dużym obszarze swego pierwotnego zasięgu (np. w Ameryce Północnej).
Poluje przede wszystkim na ziemi, najczęściej w nocy. Czai się i rzuca z zasadzki na ofiarę, starając się szybko wbić kły bardzo mocnymi szczękami w kark lub szyję albo głowę. Na krótkich odcinkach jaguar może bardzo szybko biegać, ale bardzo szybko się męczy, więc aby polowanie zakończyło się powodzeniem, musi podejść ofiarę wystarczająco blisko i rzucić się na nią z zaskoczenia.
Po zabiciu zwierzęcia ciało przenosi w bezpieczne miejsce. Po zaspokojeniu głodu zakopuje resztki w ziemi. Głodny lub zagrożony może się rzucić na człowieka.
[edytuj] Rozród
Jaguary większą część roku żyją samotnie. W sierpniu i wrześniu samce poszukują samic, dochodzi wtedy do walk między samcami. Po ok. stu dniach ciąży samica rodzi dwoje lub troje młodych, wyróżniających się jaśniejszym ubarwieniem. Kocięta ważą od 700 do 900 gramów, otwierają oczy po dwóch tygodniach, a mleko ssą przez sześć miesięcy.
Niekiedy w miocie znajdują się całkiem czarne osobniki, tak zwane czarne pantery. Jest to wynikiem skrzyżowania się dwóch osobników różnej maści, z czego umaszczenie czarne jest dominującym.
Młode jaguary oswajają się pozornie bardzo łatwo, zwykle jednak po dwóch lub trzech latach robią się niebezpieczne dla otoczenia, nawet swych wychowawców. W ogrodach zoologicznych jaguary żyją bardzo długo i często się rozmnażają. W niewoli jaguary daje się krzyżować z lwami.
Badania naukowe trwające na Kostaryce, jednym z ostatnich miejsc zamieszkiwanych przez te kotowate, dowiodły, że samice rodzą młode na wolności co 22–24 miesiące[7].
[edytuj] Podgatunki
Wyróżniono dziewięć podgatunków[8][2], jednak przeprowadzone badania genetyczne[9][10] oraz morfologiczne[11] nie potwierdzają odrębności poszczególnych podgatunków:
- P. onca arizonensis (Goldman, 1932)
- P. onca centralis (Mearns, 1901)
- P. onca goldmani (Mearns, 1901)
- P. onca hernandesii (J. E. Gray, 1857)
- P. onca onca (Linnaeus, 1758)
- P. onca palustris (Ameghino, 1888)
- P. onca paraguensis (Hollister, 1914)
- P. onca peruviana (de Blainville, 1843)
- P. onca eraecruscis (Nelson & Goldman, 1933)
[edytuj] Poziom zagrożenia
Zwierzę zagrożone z powodu degradacji środowiska naturalnego oraz kłusownictwa. W Czerwonej księdze IUCN zaliczone do kategorii podwyższonego ryzyka (NT). Futro jaguarów jest niezwykle cenne. Z tego powodu w latach 60. tylko do USA importowano po kilkanaście tysięcy skór rocznie. Naukowcem, który poświęca całe swoje życie ratowaniu jaguara i jego siedlisk jest amerykański biolog Alan Rabinowitz.
[edytuj] Bibliografia
- Encyklopedia zwierząt od A do Z ISBN 83-908277-3-5
- John Seidensticker: Drapieżniki. 2009. ISBN 9788361048794.
Przypisy
- ↑ Panthera onca w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
- ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 K. L. Seymour. Panthera onca. „Mammalian Species”. 340, ss. 1-9 (26 października 1989).
- ↑ Panthera onca. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
- ↑ J. Nogueira: Panthera onca (ang.). Animal Diversity Web. [dostęp 10 maja 2010].
- ↑ K. Kowalski (redaktor naukowy), A. Krzanowski, H. Kubiak, G. Rzebik-Kowalska, L. Sych: Mały słownik zoologiczny: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991. ISBN 83-214-0637-8.
- ↑ "Search for the Jaguar". W: National Geographic Specials [on-line]. Alabama Public Television, 2006. [dostęp 11 sierpnia].
- ↑ Matt Walker: Jaguar mums give up baby secrets (ang.). 29 maja, 2009. [dostęp 31 maja 2009].
- ↑ Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Panthera onca. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 21 maja 2010]
- ↑ E. Eizirik, J.-H. Kim, M. Menotti-Raymond, P. G. Crawshaw Jr. i inni. Phylogeography, population history and conservation genetics of jaguars (Panthera onca, Mammalia, Felidae). „Molecular Ecology”. 10, ss. 65-79 (2001).
- ↑ M. Ruiz-Garcia, E. Payán, A. Murilla, D. Alvarez. DNA microsatellite characterization of the jaguar (Panthera onca) in Colombia. „Genes & Genetic Systems”. 2. 81, ss. 115-127 (2006). doi:10.1266/ggs.81.115.
- ↑ S. E. Larson. Taxonomic re-evaluation of the jaguar. „Zoo Biology”. 2. 16, ss. 107-120 (1998).
Jaguar
| Jaguar | |
 |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | strunowce |
| Podtyp | kręgowce |
| Gromada | ssaki |
| Podgromada | ssaki żyworodne |
| Szczep | łożyskowce |
| Rząd | drapieżne |
| Rodzina | kotowate |
| Rodzaj | Panthera |
| Gatunek | jaguar |
| Nazwa systematyczna | |
| Panthera onca[1] | |
| (Linnaeus, 1758) | |
| Synonimy | |
|
|
| Podgatunki | |
|
zobacz opis w tekście |
|
| Kategoria zagrożenia (CzKGZ)[3] | |
 |
|
| Zasięg występowania | |
 |
|
| Systematyka w Wikispecies |
|
| Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|
| Hasło jaguar w Wikisłowniku |
|
Jaguar (Panthera onca) – gatunek drapieżnego ssaka z rodziny kotowatych. Jest największym kotem Ameryki i przedstawicielem rodzaju Panthera (ryczących kotów). Trzeci pod względem wielkości kot po tygrysie i lwie, największy i najpotężniejszy kot półkuli zachodniej.
Mimo że nie jest największym kotowatym, jaguar posiada najmocniejszą strukturę szczęk ze wszystkich kotowatych i drugą najpotężniejszą lądowego ssaka. Masa ciała waha się w granicach 90 - 136 kg u samców i 50 - 90 kg dla samic, z dużymi wariacjami wielkości w zależności od podgatunku. Największe okazy udokumentowano na mokrych sawannach, podczas gdy żyjące w bardziej zalesionych regionach jaguary są zazwyczaj mniejsze. Jest bardzo umięśnionym kotem ze stosunkowo krótkimi, masywnymi kończynami i potężnie zbudowaną klatką piersiową. Ten cętkowany kot jest bardzo podobny do lamparta (od lamparta można go łatwo odróżnić po tym, że rozetki jaguara mają w środku czarną plamkę), pomimo mocniejszej budowy ciała jego zachowanie i cechy siedliska są bliższe tygrysowi.
Był czczony przez rdzennych mieszkańców Ameryk, w tym starożytnych Majów i Azteków.
Spis treści |
[edytuj] Zasięg występowania i środowisko
Jaguar zamieszkuje tereny trawiaste i tropikalne lasy Ameryki Południowej i Środkowej, pustynie południowej Ameryki Północnej.
W 2004 roku zaobserwowano jaguary w Arizonie (Stany Zjednoczone). Na tym wielkim obszarze swego rozmieszczenia jaguar tworzy podgatunki, różniące się między sobą ubarwieniem i osiąganymi rozmiarami. Preferuje obszary zasobne w wodę (bagna), podtapiane okresowo lasy (znakomicie pływają) i zarośla krzaczaste nad brzegami rzek.
Na otwartych przestrzeniach i w głębi puszczy występują rzadko - unikają otwartych przestrzeni, ponieważ najlepiej czują się w półmroku panującym w tropikalnej puszczy. Niezwykły wzór sierści doskonale maskuje je wśród plam światła i cienia.
[edytuj] Charakterystyka
| Podstawowe dane[4][5] (samce są większe i cięższe od samic) |
|
|---|---|
| Długość ciała | 1,50-1,85 m |
| Długość ogona | 0,7-0,9 m |
| Masa ciała | 68-136 kg |
| Ciąża | 91-111 dni |
| Dojrzałość płciowa | samice 1-2 lata samce 2-3 lata |
| Liczba młodych w miocie |
1-4 |
| Długość życia | 11-12 lat naturalnym środowisku 28 lat w niewoli |
Najczęściej spotyka się jaguary o sierści czerwonawożółtawej. Brzuch, wewnętrzna powierzchnia nóg, podgardle, broda i podbródek są zazwyczaj białe.
Grzbiet i boki ciała są częściowo upstrzone czarnymi okrągłymi lub podłużnymi plamami, częściowo zaś pokryte większymi od nich plamami i pierścieniami żółtawoczerwonawymi, otoczonymi czarną obwódką (rozetki). Jaguar przypomina bardzo lamparta, od którego jednak jest masywniejszy. Posiada także krótszy masywniejszy ogon.
U wszystkich podgatunków jaguara, mimo wielkiej zmienności ubarwienia, zawsze można znaleźć czarną plamę w kącie pyska i ciemną plamę z białym lub żółtym środkiem na tylnej części ucha. Zdarzają się też jaguary ciemniejsze lub zupełnie czarne (formy melanistyczne).
Głowa duża okrągła, mocno umięśniona, szczęka niezwykle silna z ostrymi zębami, które mogą łamać kark. Zasugerowano, że jaguar ma najpotężniejsze ugryzienie spośród wielkich kotów i drugie ze wszystkich ssaków (po hienie cętkowanej); ta siła szczęk jest adaptacją, która pozwala przekłuwać skorupy żółwia. Komparatystyka siły ugryzienia skorygowanej badaniami ze względu na wielkość ciała umieściła go w rankingu jako najsilniejszego kota, pośród pantery mglistej przed lwem i tygrysem.[6] Niezwykle zręczne i muskularne ciało i silne nogi z pazurami umożliwiają chodzenia po drzewach bez jakichkolwiek przeszkód. Oprócz tego jest również świetnym pływakiem.
[edytuj] Wielkość
Jaguar należy do największych kotowatych, jest trzeci pod względem wielkości po tygrysie i lwie. Średnia długość ciała mieści się w granicach 1,5-1,85 m, licząc od końca pyska do podstawy ogona, ogon ma 0,7-0,9 m. Waga u samców może dochodzić do 136 kg. Opisywano też olbrzymie okazy o długości ciała 2,5 m i wadze 131-151 kg[potrzebne źródło].
[edytuj] Tryb życia
Jaguar preferuje samotniczy tryb życia. W ciągu dnia wyleguje się w jaskiniach lub innych zacisznych miejscach.
Samiec patrolując swoje rozległe terytorium oznacza je moczem, informując inne samce o swojej obecności. W okresie godowym dochodzi do walk pomiędzy samcami.
Jest zwierzęciem aktywnym w nocy. Tak jak wszystkie inne koty ma zdolność doskonałego widzenia w mroku.
[edytuj] Pokarm i strategia polowania
Pożywienie jaguara stanowią zwykle duże ssaki (tapiry, kapibary, pekari), w razie głodu zjada również drobne ssaki i ptaki, atakuje też krokodyle i żółwie. Często jego łupem padają ryby. Jaguar potrafi cicho leżeć nad wodą i szybko wyłowić rybę przednią łapą. Zwierzę niebezpieczne również dla zwierząt hodowlanych, stąd wytępione na dużym obszarze swego pierwotnego zasięgu (np. w Ameryce Północnej).
Poluje przede wszystkim na ziemi, najczęściej w nocy. Czai się i rzuca z zasadzki na ofiarę, starając się szybko wbić kły bardzo mocnymi szczękami w kark lub szyję albo głowę. Na krótkich odcinkach jaguar może bardzo szybko biegać, ale bardzo szybko się męczy, więc aby polowanie zakończyło się powodzeniem, musi podejść ofiarę wystarczająco blisko i rzucić się na nią z zaskoczenia.
Po zabiciu zwierzęcia ciało przenosi w bezpieczne miejsce. Po zaspokojeniu głodu zakopuje resztki w ziemi. Głodny lub zagrożony może się rzucić na człowieka.
[edytuj] Rozród
Jaguary większą część roku żyją samotnie. W sierpniu i wrześniu samce poszukują samic, dochodzi wtedy do walk między samcami. Po ok. stu dniach ciąży samica rodzi dwoje lub troje młodych, wyróżniających się jaśniejszym ubarwieniem. Kocięta ważą od 700 do 900 gramów, otwierają oczy po dwóch tygodniach, a mleko ssą przez sześć miesięcy.
Niekiedy w miocie znajdują się całkiem czarne osobniki, tak zwane czarne pantery. Jest to wynikiem skrzyżowania się dwóch osobników różnej maści, z czego umaszczenie czarne jest dominującym.
Młode jaguary oswajają się pozornie bardzo łatwo, zwykle jednak po dwóch lub trzech latach robią się niebezpieczne dla otoczenia, nawet swych wychowawców. W ogrodach zoologicznych jaguary żyją bardzo długo i często się rozmnażają. W niewoli jaguary daje się krzyżować z lwami.
Badania naukowe trwające na Kostaryce, jednym z ostatnich miejsc zamieszkiwanych przez te kotowate, dowiodły, że samice rodzą młode na wolności co 22–24 miesiące[7].
[edytuj] Podgatunki
Wyróżniono dziewięć podgatunków[8][2], jednak przeprowadzone badania genetyczne[9][10] oraz morfologiczne[11] nie potwierdzają odrębności poszczególnych podgatunków:
- P. onca arizonensis (Goldman, 1932)
- P. onca centralis (Mearns, 1901)
- P. onca goldmani (Mearns, 1901)
- P. onca hernandesii (J. E. Gray, 1857)
- P. onca onca (Linnaeus, 1758)
- P. onca palustris (Ameghino, 1888)
- P. onca paraguensis (Hollister, 1914)
- P. onca peruviana (de Blainville, 1843)
- P. onca eraecruscis (Nelson & Goldman, 1933)
[edytuj] Poziom zagrożenia
Zwierzę zagrożone z powodu degradacji środowiska naturalnego oraz kłusownictwa. W Czerwonej księdze IUCN zaliczone do kategorii podwyższonego ryzyka (NT). Futro jaguarów jest niezwykle cenne. Z tego powodu w latach 60. tylko do USA importowano po kilkanaście tysięcy skór rocznie. Naukowcem, który poświęca całe swoje życie ratowaniu jaguara i jego siedlisk jest amerykański biolog Alan Rabinowitz.
[edytuj] Bibliografia
- Encyklopedia zwierząt od A do Z ISBN 83-908277-3-5
- John Seidensticker: Drapieżniki. 2009. ISBN 9788361048794.
Przypisy
- ↑ Panthera onca w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
- ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 K. L. Seymour. Panthera onca. „Mammalian Species”. 340, ss. 1-9 (26 października 1989).
- ↑ Panthera onca. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
- ↑ J. Nogueira: Panthera onca (ang.). Animal Diversity Web. [dostęp 10 maja 2010].
- ↑ K. Kowalski (redaktor naukowy), A. Krzanowski, H. Kubiak, G. Rzebik-Kowalska, L. Sych: Mały słownik zoologiczny: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991. ISBN 83-214-0637-8.
- ↑ "Search for the Jaguar". W: National Geographic Specials [on-line]. Alabama Public Television, 2006. [dostęp 11 sierpnia].
- ↑ Matt Walker: Jaguar mums give up baby secrets (ang.). 29 maja, 2009. [dostęp 31 maja 2009].
- ↑ Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Panthera onca. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 21 maja 2010]
- ↑ E. Eizirik, J.-H. Kim, M. Menotti-Raymond, P. G. Crawshaw Jr. i inni. Phylogeography, population history and conservation genetics of jaguars (Panthera onca, Mammalia, Felidae). „Molecular Ecology”. 10, ss. 65-79 (2001).
- ↑ M. Ruiz-Garcia, E. Payán, A. Murilla, D. Alvarez. DNA microsatellite characterization of the jaguar (Panthera onca) in Colombia. „Genes & Genetic Systems”. 2. 81, ss. 115-127 (2006). doi:10.1266/ggs.81.115.
- ↑ S. E. Larson. Taxonomic re-evaluation of the jaguar. „Zoo Biology”. 2. 16, ss. 107-120 (1998).
gry werom Pisanie prac esemesek pozycjonowanie stron katalog prowadzenie ksiąg podatkowych warszawa sklep medyczny okna szczecin piłka ręczna typy bukmacherskie